කිඹුල්වත්පුර ගමන
කාලුදායි රහතන් වහන්සේගේ ආරාධනය පිළිගෙන රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයේ සිට කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කිරීම ඇරඹීම.
බුදුරජාණන් වහන්සේ විසි දහසක් ශ්රාවක පිරිස පිරිවරාගෙන සිය උපන් නුවර වූ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කිරීම ආරම්භ කළ උදාර පෝය දිනය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව්තුරා බුද්ධත්වයට පත්වී පළමු වරට සිය උපන් නගරය වන කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කිරීමට ගමන් ආරම්භ කළේ මැදින් පුර පසළොස්වක පෝය දිනකදීය. මෙය ශාක්ය වංශිකයන්ට පමණක් නොව සමස්ත ලෝකයාටම ඥාති සංග්රහය සහ කෘතගුණ සැලකීම පිළිබඳ උතුම් ආදර්ශයක් සැපයූ ගමනකි.
කාලුදායි රහතන් වහන්සේගේ ආරාධනය පිළිගෙන රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයේ සිට කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කිරීම ඇරඹීම.
බුදු පියාණන් වහන්සේ තම ඥාතීන්ට ධර්මයෙන් සංග්රහ කරමින් ඔවුන් මාර්ගඵල කරා යොමු කරවීම මෙහි මූලික අරමුණ විය.
මඟ දෙපස සුන්දරත්වය වර්ණනා කරමින් රහතන් වහන්සේලා විසි දහසක් සමඟ යොදුන් හැටක දුරක් වැඩම කිරීම.
සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වී පළමු වසරේදී රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයේ වැඩ වසන සමයේ, තම පියාණන් වූ සුද්ධෝදන රජතුමා බුදුරදුන් දැකීමට විශාල කැමැත්තකින් පසුවිය. රජතුමා දූතයන් නව වතාවක් පිටත් කළද ඔවුන් සියල්ලෝම බුදුරදුන්ගෙන් බණ අසා රහත් වී ශාසනයට ඇතුළත් වූහ. අවසානයේ බුදුරදුන්ගේ කුමාර අවධියේ හිතවතකු වූ කාලුදායි ඇමතිවරයා පිටත් කළ අතර, ඔහුද මහණ වී රහත් විය.
කාලුදායි රහතන් වහන්සේ මැදින් පෝය දිනක බුදුරදුන් අමතා කිඹුල්වත් පුරයට යන මාර්ගයේ සුන්දරත්වය ගාථා සැටකින් වර්ණනා කරමින් වඩින ලෙස ආරාධනා කළ සේක. එය පිළිගත් බුදුරජාණන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා විසි දහසක් පිරිවරාගෙන රජගහ නුවර සිට කිඹුල්වත් පුරය දක්වා යොදුන් හැටක මග ගෙවමින් වැඩම කිරීම ඇරඹුවේ මැදින් පෝය දිනකදීය.
කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කළ බුදුරදුන්ට ශාක්ය වංශිකයන් තම මානය නිසා මුලින් වැඳීමට පසුබට විය. ඔවුන්ගේ මානය දමනය කරනු පිණිස බුදුරජාණන් වහන්සේ අහසට පැන නැගී "යමක මහා ප්රාතිහාර්යය" පෑ සේක. එය දුටු සුද්ධෝදන රජතුමා "පුතණුවනි, මෙය මාගේ තුන්වන වැඳීමයි" පවසා බුදුරදුන්ට වැඳ නමස්කාර කළ අතර සෙසු ශාක්යයෝද බුදුරදුන්ට වැඳ නමස්කාර කළහ.
පසුදින බුදුරජාණන් වහන්සේ කිඹුල්වත් පුරයේ වීදි දිගේ පිඬු සිඟා වඩින විට එය දුටු සුද්ධෝදන රජතුමා මහත් කම්පාවට පත් විය. එවිට බුදුරදුන් වදාළේ "රජතුමනි, ඔබ ක්ෂත්රිය වංශික වුවද මම දැන් බුද්ධ වංශිකයෙක් වෙමි. බුද්ධ වංශයේ සිරිත පිඬු සිඟා වැඩීමයි" යනුවෙනි. අනතුරුව රජතුමාට දහම් දේශනා කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ රජතුමා සෝවාන් ඵලයේ පිහිටුවූහ. පසුව මහා ප්රජාපතී ගෝතමී දේවියද ධර්මය අසා සෝවාන් වූවාය.
මෙම ගමනේදී නන්ද කුමරුගේ විවාහ මංගල්යය දින බුදුරදුන් ඔහු මහණ කරවූ අතර, රාහුල කුමරු තමන්ට දායාදය ඉල්ලා ආ විට බුදුරදුන් "ලොක්කෝත්තර දායාදය" ලෙස ඔහුද ශාසනයට ඇතුළත් කළ සේක. මෙය ශාසන ඉතිහාසයේ ඉතා වැදගත් සිදුවීම් ලෙස සැලකේ.