සංස්කෘත ව්‍යාකරණයේ දී අපට හමුවන ගුණ සංඥක නම් වූ ප්‍රත්‍ය සතරක් ඇත. එම ප්‍රත්‍ය සතර ආදේශ වීමෙන් සිදු වන සන්ධිය ගුණ සන්ධිය වශයෙන් හැඳින්වේ. ” අරේදෝ නාමිනෝ ගුණ: “ ලෙස මෙම සන්ධිය සාරස්වතයෙහි හැඳින්වේ. ගුණ සංඥක ප්‍රත්‍ය සතර නම් – එ, ඔ, අර්, අල් යනුවෙනි. මෙම සන්ධිය කොටස් සතරකී. එනම්-

  1. එ ආදේශය
  2. ඔ ආදේශය
  3. අර් ආදේශය
  4. අල් ආදේශය

1.2.1. එ ආදේශය

අවර්ණයෙන් පසුව ඉ වර්ණය යෙදුණු විට එම ‘අ’ වර්ණ ‘ඉ’ වර්ණ දෙකම එකතු වෙලා ‘එ’ කියන ගුණ සංඤකය සෑදේ. එම ‘අ’වර්ණ ‘ඉ’ වර්ණ පහත ආකාරයෙන් කුමන අයුරකින් යෙදී තිබුනද ‘එ’ යන්න බවට පත්වේ.

අ + ඉ = එ

අ + ඊ = එ

ආ + ඉ = එ

ආ + ඊ = එ

උදාහරණ –

දේව + ඉන්ද්‍ර: (විසන්ධිය)

දේව් + අ + ඉ + න්ද්‍ර: (ස්වර ව්‍යඤ්ජන වෙන් කිරීම)

දේව් + එ + න්ද්‍ර: (අ ඉ එ)

දේ වේ න්ද්‍ර: (ස්වරාරෑඪය)

දේවේන්‍්ද්‍ර: (සන්ධීය)


උප + ඉන්ද්‍ර: = උපේන්ද්‍ර:

යථා + ඊප්සිත = යථෙප්සිත

පරම + ඊශ්වර = පරමේශ්වර

කරුණා + ඉන්ද්‍ර: = කරුණේන්ද්‍ර:

ගණ + ඊශ්වර: = ගණේශ්වර:

මහා + ඉන්ද්‍ර: = මහේන්ද්‍ර:

මහා + ඊශ: = මහේශ:

1.2.2. ඔ ආදේශය

අවර්ණයෙන් පසුව ‘උ’ වර්ණය යෙදුණු විට එම ‘අ’ වර්ණ ‘​උ’ වර්ණ දෙකම එකතු වෙලා ‘​ඔ’ කියන ගුණ සංඤකය සෑදේ. එම ‘අ’වර්ණ ‘​උ’ වර්ණ පහත ආකාරයෙන් කුමන අයුරකින් යෙදී තිබුනද ‘​ඔ’ යන්න බවට පත්වේ.

අ + ​උ = ​ඔ

අ + ​ඌ = ​ඔ

ආ +​උ = ​ඔ

ආ + ​ඌ = ​ඔ

උදාහරණ –

චන්ද්‍ර + උදය: = චන්ද්‍රෝදය:

හිත + උපදේශ = හිතෝපදේශ

ඒක +ඌනා = ඒකෝනා

මහා + උදධී: = මහෝදධි:

ගංගා + ඌර්මි: = ගංගෝර්මි:

වික්‍රම + ඌර්වශී = වික්‍රමෝර්වශී

මයා + උත්තම් = මයෝත්තම්

1.2.3.  අර් ආදේශය ( සෘ අර්)

අවර්ණයෙන් පසුව ‘සෟ’ වර්ණය යෙදුණු විට එම ‘අ’ වර්ණ ‘​සෟ’ වර්ණ දෙකම එකතු වෙලා ‘​අර්’ කියන ගුණ සංඤකය සෑදේ. එම ‘අ’වර්ණ ‘​සෘ’ වර්ණ පහත ආකාරයෙන් කුමන අයුරකින් යෙදී තිබුනද ‘​අර්’ යන්න බවට පත්වේ.

අ + ​සෟ = ​අර්

අ + ​සෟෟ = අර්

ආ +​සෘ = ​අර්

ආ + ​සෘෘ = ​අර්

උදාහරණ –

ව්‍යාස + සෘෂි: = ව්‍යාසර්ෂි:

යථා + සෘෂි: = යථර්ෂි:

මම + සෘකාර: = මමර්කාර:

මහා + සෘද්ධි: = මහර්ධි:

මහා + සෘකාර: = මහර්කාර:

1.2.4. අල් ආදේශය ( ඏ අල්)

අවර්ණයෙන් පසුව ‘ඏ’ වර්ණය යෙදුණු විට එම ‘අ’ වර්ණ ‘​ඏ’ වර්ණ දෙකම එකතු වෙලා ‘​අ’ කියන ගුණ සංඤකය සෑදේ. එම ‘අ’වර්ණ ‘​සෘ’ වර්ණ පහත ආකාරයෙන් කුමන අයුරකින් යෙදී තිබුනද ‘​අර්’ යන්න බවට පත්වේ.

අ + ​සෟ = ​අර්

අ + ​සෟෟ = අර්

ආ +​සෘ = ​අර්

ආ + ​සෘෘ = ​අර්

උදාහරණ –

තව + ඐකාර = තවල්කාර

තව + ඐවර්ණ: = තවල්වර්ණ:

මහා + ඐකාර: = මහල්කාර:

මෙම සන්ධි ක්‍රමයට උදාහරණ බහුල නොවේ.

මෙම ව්‍යාකරණ විධිය පිළිබඳ කිසියම් වෙනස් කිරීමක් හෝ එකතු කිරීමක් ඇත්නම් කමෙන්ට් එකක් ලෙස පහතින් යොමුකිරීමට කාරුණික වන්න.

 😀